Czy jest jeszcze coś, czego nie słyszeliśmy o transformacji? Marta Madejska udowadnia, że tak. Sięga do nieoczywistych źródeł: starych numerów „Przyjaciółki”, taśm magnetofonowych obiecujących biznesowy sukces i duchowe uzdrowienie, zapomnianych odcinków Polskiej Kroniki Filmowej. Jedzie do Nowej Soli, którą po zapaści przemysłu uratowały krasnale. Szuka zaginionych archiwów, sprawdza, jaki związek z dawnymi zakładami pracy miała kobieca piłka nożna i co razem z gruntami po fabrykach przejęli deweloperzy, którzy stawiają w tych miejscach kolejne „zdroje” i „zielone zakątki”.
Historie pracownic zlikwidowanych zakładów układają się w polifoniczną opowieść o znikaniu przyfabrycznej infrastruktury: żłobków, bibliotek, przychodni, domów kultury, ośrodków wczasowych. Są to zarazem przypowieści o utracie tego, co w życiu najważniejsze – międzyludzkich więzi zdrowia, poczucia wspólnoty i bezpieczeństwa.
Transformacja nie jest dla autorki punktem wyjścia jedynie do dyskusji politycznych, interwencji społecznych czy nostalgicznych wspomnień. W swojej książce próbuje ocalić od zapomnienia całą złożoną siatkę relacji i wartości, której gwałtowne rozerwanie po roku 1989 dla wielu osób oznaczało po prostu koniec świata.
Podobnie jak wiele bohaterek i bohaterów mojej książki mam wrażenie, że mój żal po stracie wszystkiego, co zniknęło z naszej rzeczywistości, nie ma szansy wybrzmieć. Wielokrotnie wątpiłam, czy jest sens spisywać o tym historie w czasie, kiedy blisko polskiej granicy trwa wojna, kiedy zalewają nas rozmaite i nieuchronne skutki zmian zachodzących od dziesięcioleci. Ale może właśnie jest to ostatni ku temu dobry moment?
Marta Madejska – archiwistka społeczna, kwerendzistka, pisarka, redaktorka. Autorka książki reportażowej Aleja Włókniarek, współautorka i redaktorka książek Wielki przemysł, wielka cisza. Łódzkie zakłady przemysłowe 1945-2000 oraz Proszę mówić dalej… Historia społeczna Muzeum Sztuki w Łodzi. Kuratorka wystawy „Nie samą pracą człowiek żyje” w Muzeum Miasta Łodzi. Od 2010 roku związana ze Stowarzyszeniem Topografie, w którym zajmuje się głównie projektami dotyczącymi archiwistyki społecznej i historii mówionej w Cyfrowym Archiwum Łodzian Miastograf. Laureatka Nagrody Literackiej Złoty Exlibris i „Punktu dla Łodzi”, nominowana do Nagrody Identitas 2022, stypendystka Wyszehradzkich Rezydencji Literackich, Stypendium Artystycznego Prezydenta Miasta Łodzi oraz rezydencji artystycznej Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. Jej teksty można znaleźć m.in. w „Dwutygodniku”, „Dialogu”, „Herito” czy portalu Miej Miejsce.
